Hoe herken je gevaarlijke stoffen: alles wat je moet weten

Wat zijn gevaarlijke stoffen?

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die door hun specifieke eigenschappen gevaar, schade of hinder kunnen veroorzaken voor mens, dier en milieu. Ze komen voor in producten, maar kunnen ook vrijkomen tijdens werkzaamheden of ontstaan tijdens processen. 

Gevaarlijke stoffen kunnen onderverdeeld worden in: 

• Schadelijke stoffen in producten: bijvoorbeeld verf, lijm of smeermiddelen
• Schadelijke stoffen tijdens werkprocessen: bijvoorbeeld dieselmotoremissies of lasrook
• Schadelijke stoffen in de werkomgeving (asbest, kwartsstof)

Gevaarlijke stoffen herkennen in de praktijk

Gevaarlijke stoffen zijn niet altijd direct zichtbaar. Daarom is het belangrijk om alert te zijn op signalen tijdens het werk. Let bijvoorbeeld op:

• Sterke of afwijkende geuren
• Stofvorming bij zagen of schuren
• Damp, rook of nevel in de lucht
• Irritatie aan de ogen, huid of luchtwegen
• Slechte ventilatie in de ruimte

Het is belangrijk om te weten dat sommige gevaarlijke stoffen geurloos en onzichtbaar zijn, maar wel schadelijk kunnen zijn.

CLP-verordening en GHS-systeem: indeling, etikettering en verpakking

De CLP-verordening (Classification, Labelling and Packaging) is de Europese wetgeving voor het indelen, etiketteren en verpakken van chemische stoffen. Deze regelgeving is gebaseerd op het wereldwijd gebruikte GHS-systeem (Globally Harmonized System). Dit systeem is ontwikkeld om gevaren van chemische stoffen wereldwijd op dezelfde manier te classificeren en te communiceren, bijvoorbeeld met vaste pictogrammen, waarschuwingen en gevarenaanduidingen. Daardoor is in een oogopslag duidelijk welke risico’s een stof met zich meebrengt en welke veiligheidsmaatregelen nodig zijn.

Dankzij deze uniforme regels kun je gevaarlijke stoffen op de werkvloer sneller en makkelijker herkennen, bijvoorbeeld aan etiketten, pictogrammen en aanvullende informatie.

Indeling

Binnen CLP wordt elke stof beoordeeld op gevaarlijke eigenschappen, zoals giftigheid of ontvlambaarheid. Sommige stoffen hebben een vaste, wettelijk bepaalde indeling. Deze informatie is terug te vinden in de Europese C&L-inventaris.

Etikettering

De etikettering onder CLP maakt gebruik van pictogrammen en waarschuwingsteksten om de risico’s van een stof duidelijk te maken. Deze informatie staat zowel op het etiket als in het veiligheidsinformatieblad (VIB).

Pictogrammen

Pictogrammen laten in één oogopslag zien wat voor soort gevaar een stof met zich meebrengt. Deze pictogrammen zijn rood-witte ruitvormige symbolen. 

Deze pictogrammen geven aan welk type gevaar een stof heeft, zoals bijvoorbeeld:

• Ontvlambaar
• Giftig
• Schadelijk voor de gezondheid
• Milieugevaarlijk
• Ontplofbaar (komt in verhouding weinig voor)

H- en P-zinnen

Op het etiket van gevaarlijke stoffen staan naast pictogrammen ook H- en P-zinnen. Deze zinnen geven extra informatie over de risico’s en hoe je veilig met de stof omgaat.

H-zinnen (Hazard statements) beschrijven de gevaren van een stof. Denk aan:

• ‘Veroorzaakt huidirritatie’
• ‘Licht ontvlambare vloeistof en damp’

P-zinnen (Precautionary statements) geven aan welke maatregelen je moet nemen om veilig te werken. Bijvoorbeeld:

• ‘Draag beschermende handschoenen’
• ‘Buiten het bereik van kinderen houden’

Contactinformatie

Bij gevaarlijke stoffen staat contactinformatie van de leverancier, fabrikant of importeur niet altijd op het etiket. Deze informatie is wel opgenomen in het Veiligheidsinformatieblad (VIB). Deze gegevens maken het mogelijk om te achterhalen waar de stof vandaan komt en bij wie je terechtkunt voor aanvullende informatie over het product. 

Veiligheidsinformatiebladen (VIB)

Een veiligheidsinformatieblad (VIB) is een document met uitgebreide informatie over de risico’s van een gevaarlijke stof en hoe je er veilig mee werkt. Het bevat onder andere gegevens over de gevaren, chemische samenstelling, benodigde beschermingsmiddelen, veilig gebruik, transport en afvoer van het product. Het VIB is wettelijk verplicht en moet door de leverancier beschikbaar worden gesteld met volledige en correcte informatie. Ontbrekende of onjuiste informatie kan leiden tot onveilige situaties op de werkvloer. Daarom is het belangrijk om altijd het VIB te raadplegen. Medewerkers zonder specialistische kennis kunnen in ieder geval controleren of het document nog actueel is, bijvoorbeeld door te kijken naar de datum of versie van het VIB. Bij voorkeur is een VIB niet ouder dan drie jaar.

Werkplekinstructiekaarten (WIKs)

Werkplekinstructiekaarten (WIKs) zijn vaak gebaseerd op informatie uit het veiligheidsinformatieblad (VIB), maar vertaald naar praktische instructies voor de werkvloer. Ze helpen medewerkers om gevaarlijke stoffen op de werkvloer beter te herkennen en er veilig mee te werken. Op deze kaarten staat per stof of product overzichtelijk welke risico’s er zijn en welke maatregelen je moet nemen. Denk aan informatie over blootstelling, veilige werkwijzen en het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen. Door WIKs te gebruiken, weten werknemers sneller waar ze op moeten letten en hoe ze risico’s kunnen beperken. Dit verkleint de kans op fouten, blootstelling en onveilige situaties.

Gevaarlijke stoffen opnemen in de RI&E

In de RI&E van een bedrijf moet aangegeven worden in welke mate werknemers blootgesteld worden aan gevaarlijke stoffen. Dit is wettelijk verplicht. Ook moet er in deze RI&E staan welke maatregelen getroffen worden om de blootstelling zo beperkt mogelijk te houden.

ArboTechniek heeft een RI&E-tool (CHEPP) ontwikkeld speciaal voor de bedrijven in de installatiebranche.