Kwartsstof
Kwartsstof
Kwartsstof is een gevaarlijke stof die ernstige ziektes kan veroorzaken, zoals silicose en longkanker. In de installatie- en isolatiebranche komt kwartsstof vaak voor in materialen zoals beton, baksteen en kalkzandsteen. Het inademen van fijn kwartsstof kan leiden tot gezondheidsproblemen.
De Arbocatalogus Kwartsstof biedt praktische richtlijnen en maatregelen om blootstelling aan kwartsstof te voorkomen en een veilige werkomgeving te waarborgen. Lees de Arbocatalogus voor een volledig overzicht van risico’s en maatregelen.
Wat is kwartsstof?
Kwartsstof, officieel kristallijn silica genoemd, is een zeer fijn mineraal stof dat vrijkomt bij het bewerken van kwartshoudende materialen zoals beton, natuursteen, kalkzandsteen en baksteen. Het stof is nauwelijks zichtbaar, maar inademing is gevaarlijk: juist de kleinste respirabele deeltjes dringen diep door in de longen. In de praktijk ontstaat kwartsstof vooral bij zagen, slijpen, boren of breken. Iedereen die werkt in de bouw-, installatie- of isolatiebranche komt ermee in aanraking.
De gezondheidsrisico’s van kwartsstof
Blootstelling aan kwartsstof kan ernstige en blijvende gezondheidsschade veroorzaken. De bekendste beroepsziekte is stoflongen, ofwel silicose: een onomkeerbare longaandoening die zich vaak pas na jaren ontwikkelt. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat kwartsstof ook het risico verhoogt op longkanker, COPD en andere chronische luchtwegaandoeningen. Alle reden dus om de risico’s serieus te nemen.
Waar en hoe ontstaat kwartsstof in jouw werk?
In de praktijk ontstaat kwartsstof vooral bij werkzaamheden met harde minerale materialen. Denk aan het boren in beton tijdens installaties, het frezen van sleuven voor leidingwerk, het slopen van muren, het zagen van tegels of het verwerken van isolatiemateriaal met kwartshoudende componenten. Ook bij onderhouds- en saneringswerkzaamheden kan kwartsstof vrijkomen. Omdat het stof zich lang in de lucht kan houden en nauwelijks zichtbaar is, schuilt het gevaar vaak in onverwachte hoek — ook voor collega’s die niet direct bij het werk betrokken zijn.
Wettelijke grenswaarden en normen rond kwartsstof
Voor kwartsstof geldt een wettelijke grenswaarde van maximaal 0,075 mg/m³ (TGG-8 uur). Dit is het tijdgewogen gemiddelde over een werkdag van acht uur en geeft de maximaal toegestane concentratie respirabel kristallijn silica in de lucht aan op de werkplek. Bij veel werkzaamheden kan deze waarde gemakkelijk worden overschreden. Jongeren onder de 18 jaar mogen geen werkzaamheden uitvoeren waarbij kwartsstof kan vrijkomen.
Maatregelen: wat werkt écht?
De maatregelen uit de Arbocatalogus zijn praktisch toepasbaar. Enkele voorbeelden:
- Voorkom of beperk zoveel mogelijk dat kwartsstof in de lucht komt. Dit kan door op machines stofafzuiging toe te passen of het stof neer te slaan door water toe te voeren en dit weer af te zuigen.
- Indien het niet of onvoldoende mogelijk is om te voorkomen dat kwartsstof in de lucht komt, gebruik dan persoonlijke adembescherming, zoals een P2 of een P3 . Alleen als er gewerkt wordt met water mag een wegwerpmasker met P2 filter gebruikt worden als laatste stap van de AH-strategie, anders dient een P3 filter stofmasker met uitblaasventiel voor de adembescherming gebruikt te worden.
- Wissel werkzaamheden die kwartsstof veroorzaken zoveel mogelijk af met andere werkzaamheden en met andere collega’s.
Wat zegt de wetenschap? Nieuwe inzichten vertalen naar de praktijk
Recente onderzoeken tonen aan dat het risico op silicose en longkanker bij langdurige, lage blootstelling groter is dan tot voor kort werd aangenomen. Volgens de Gezondheidsraad (2024) bestaat er geen veilige drempelwaarde waaronder geen gezondheidsrisico optreedt. Daarom adviseren deskundigen werkgevers om, naast technische maatregelen, altijd periodiek gezondheidsonderzoek (PMO) aan te bieden aan medewerkers die regelmatig aan kwartsstof worden blootgesteld.
Ga veilig aan de slag met onze hulp!
Het werken met kwartsstof brengt meer risico’s met zich mee dan hier beschreven. In de Arbocatalogus Kwartsstof vind je meer informatie over de risico’s en maatregelen die je kunt treffen voor een veilige werkplek.
In de factsheets voor werknemers en werkgevers vind je praktische tips over veilig werken met kwartstof. Of ga rechtstreeks naar de toolboxen of bekijk de toolboxfilm.
Veelgestelde vragen over kwartsstof
Wat zijn de directe gezondheidsgevaren van kwartsstof?
Kwartsstof veroorzaakt op termijn ernstige longaandoeningen zoals silicose en vergroot het risico op longkanker. Ook milde kortademigheid of hoest kan al een signaal zijn dat je te veel blootgesteld bent.
Zijn er speciale regels voor kleine bedrijven?
Ja, ook mkb’ers moeten aan de wettelijke grenswaarden voldoen. Vaak zijn er branche-afspraken of standaard RI&E-modules beschikbaar die het makkelijker maken aan de regelgeving te voldoen.
Wanneer moet ik een PMO (preventief medisch onderzoek) aanbieden?
Bij structurele blootstelling aan kwartsstof is een preventief medisch onderzoek (PMO) verplicht volgens de Arbowet. Zo kunnen gezondheidsproblemen vroeg worden opgespoord en de effectiviteit van maatregelen worden gecontroleerd.