Bescherming tegen kwartsstof in de installatiebranche
Bescherming tegen kwartsstof begint met bewustwording: wanneer ontstaat het, waar loop je risico, en welke maatregelen zijn nodig? Door kwartsstof slim bij de bron aan te pakken en afspraken goed te borgen, kun je blootstelling beperken en medewerkers goed beschermen.
Wat is kwartsstof? Waarom is het gevaarlijk?
Kwartsstof bestaat uit microscopisch fijne deeltjes die vrijkomen bij het bewerken van steenachtige (bouw)materialen zoals beton, baksteen of kalkzandsteen. Omdat deze deeltjes individueel nauwelijks zichtbaar zijn, kunnen ze gemakkelijk worden ingeademd en diep in de longen terechtkomen. Het inademen van fijn (respirabel) kwartsstof moet worden voorkomen, omdat langdurige blootstelling op de lange termijn kan leiden tot ernstige aandoeningen zoals silicose en (long)kanker. Binnen de installatiebranche is het risico op blootstelling extra groot, met name bij werkzaamheden zoals boren, zagen of slijpen in kwartshoudende materialen.
Gevaarherkenning kwartsstof: wanneer loop je risico?
In installatiewerk kan kwartsstof vrijkomen wanneer er werkzaamheden worden uitgevoerd in steenachtige materialen, bijvoorbeeld bij slijpen, zagen of boren in beton, baksteen of kalkzandsteen. Werken in slecht geventileerde ruimtes of zonder goede afzuiging vergroot de kans dat kwartsstof in de ademzone terechtkomt. Ook bij herhaaldelijke kortdurende blootstelling kan dit op de langere termijn leiden tot gezondheidsrisico’s, vooral wanneer beschermende maatregelen ontbreken.
Bekijk de Arbocatalogus kwartsstofWelke maatregelen bieden bescherming tegen kwartsstof?
1. Technisch: stof reduceren bij de bron
Effectieve bescherming begint met technische maatregelen. Het ontstaan en vrijkomen van kwartsstof moet zo dicht mogelijk bij de bron worden aangepakt. Lokale afzuiging, goedgekeurd (stofarm) gereedschap en natte bewerkingstechnieken spelen hierbij een belangrijke rol. Door stof direct af te zuigen wordt de kans kleiner dat medewerkers kwartsstof inademen.
2. Organisatorisch: beleid en voorbereiding
Zorg voor duidelijke interne afspraken om blootstelling aan kwartsstof zoveel mogelijk te beperken. Denk aan het toepassen van stofvrije werkmethoden, het geven van voorlichtingen en instructies aan het team en toezicht houden. Met goede voorbereiding en heldere beleidsafspraken verlaag je de dagelijkse blootstelling aanzienlijk.
3. Persoonlijk: ademhalingsbescherming en persoonlijke uitrusting
Soms is blootstelling aan kwartsstof niet volledig te voorkomen. In die gevallen zijn adembeschermingsmiddelen nodig, als aanvulling op technische en organisatorische maatregelen, niet ter vervanging daarvan. Wanneer nat werken of afzuiging niet aantoonbaar zorgt voor een stofvrije ademzone, of wanneer er zichtbaar kwartsstof in de ademzone aanwezig is (bijvoorbeeld door werk van derden), is adembescherming met een P3-filter vereist. Ook is het belangrijk dat het masker goed aansluit op het gezicht, omdat lekkage langs de afdichting de bescherming sterk vermindert. Daarom is een face fit test een waardevolle aanvulling, zeker bij half- en volgelaatsmaskers.
Praktisch stappenplan: veilig werken met kwartsstof
Op deze manier werk je veilig met kwartsstof:
- Inventariseer per project waar en wanneer kwartsstof kan vrijkomen en neem dit op in de (project-)RI&E.
- Pas altijd eerst bron- en technische maatregelen toe, zoals werken met afzuiging of natte bewerkingstechnieken, om blootstelling zoveel mogelijk te voorkomen.
- Organiseer en plan het werk slim, zodat het aantal blootgestelde medewerkers en de blootstellingsduur worden beperkt (bijvoorbeeld door werkzaamheden in tijd/plaats te scheiden).
- Gebruik pas adembescherming als aanvulling, wanneer technische en organisatorische maatregelen onvoldoende resultaat geven. In die situaties is adembescherming met een P3-filter nodig en moet de pasvorm goed zijn.
- Leg afspraken, instructies en controles vast en evalueer deze periodiek, inclusief toezicht op juist gebruik
Wet- en regelgeving: wat eist de Nederlandse Arbowet?
Voor kwartsstof geldt in Nederland een wettelijke grenswaarde (tijdgewogen gemiddelde over 8 uur) van maximaal 0,075 mg/m³. Kwartsstof staat daarnaast op de lijst met kankerverwekkende stoffen, waardoor ook de regels voor kankerverwekkende stoffen van toepassing zijn bij werkzaamheden waarbij kwartsstof vrijkomt.
Werkgevers in de installatiesector zijn verplicht om de risico’s van werkzaamheden met kwartsstof te beoordelen en op te nemen in de RI&E. Daarbij horen onder andere: het beoordelen van blootstelling, het vastleggen van voorlichting en instructie, en het bijhouden van een registratie van werknemers die worden of kunnen worden blootgesteld.
In de praktijk vraagt dit om maatregelen volgens de arbeidshygiënische/STOP-strategie, waarbij bron- en technische maatregelen altijd voorop staan.
Praktische richtlijnen voor bescherming tegen kwartsstof
Wil je meer informatie over bescherming tegen kwartsstof? Bekijk dan de Arbocatalogus Kwartsstof van ArboTechniek. Deze catalogus biedt praktische richtlijnen en maatregelen om blootstelling aan kwartsstof te voorkomen en een veilige werkomgeving te waarborgen. Samen zetten we ons in voor veilig en gezond werken in de installatiebranche.
Neem contact op met een van onze adviseurs