Kwartsstof
Kwartsstof is een gevaarlijke stof die ernstige ziektes kan veroorzaken, zoals silicose en longkanker. In de installatie- en isolatiebranche komt kwartsstof vaak voor in materialen zoals beton, baksteen en kalkzandsteen. Het inademen van fijn kwartsstof kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen, ook al is het stof zelf nauwelijks zichtbaar. De Arbocatalogus Kwartsstof biedt praktische richtlijnen en maatregelen om blootstelling aan kwartsstof te voorkomen en een veilige werkomgeving te waarborgen.
Wat is kwartsstof?
Kwartsstof, officieel kristallijn silica genoemd, is een zeer fijn mineraal stof dat vrijkomt bij het bewerken van kwartshoudende materialen zoals beton, natuursteen, kalkzandsteen en baksteen. Het stof is nauwelijks zichtbaar, maar inademing is gevaarlijk: juist de kleinste respirabele deeltjes dringen diep door in de longen. Kwartsstof ontstaat vooral bij zagen, slijpen, boren of breken. Iedereen die werkt in de bouw-, installatie- of isolatiebranche komt ermee in aanraking.
De gezondheidsrisico’s van kwartsstof
Blootstelling aan kwartsstof kan ernstige en blijvende gezondheidsschade veroorzaken. De bekendste beroepsziekte is stoflongen, ofwel silicose: een onomkeerbare longaandoening die zich vaak pas na jaren ontwikkelt. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat kwartsstof ook het risico verhoogt op longkanker, COPD en andere chronische luchtwegaandoeningen.
Waar en hoe ontstaat kwartsstof in jouw werk?
Kwartsstof ontstaat vooral bij werkzaamheden met harde minerale materialen: het boren in beton tijdens installaties, het frezen van sleuven voor leidingwerk, het slopen van muren, het zagen van tegels of het verwerken van isolatiemateriaal met kwartshoudende componenten. Ook bij onderhouds- en saneringswerkzaamheden kan kwartsstof vrijkomen. Omdat het stof lang in de lucht blijft hangen en nauwelijks zichtbaar is, schuilt het gevaar vaak in onverwachte hoek, ook voor collega’s die niet direct bij het werk betrokken zijn.
Bekijk welke stoffen nog meer een gevaar vormenWettelijke grenswaarden en normen rond kwartsstof
Voor kwartsstof geldt een wettelijke grenswaarde van maximaal 0,075 mg/m³, gemeten als tijdgewogen gemiddelde over een werkdag van acht uur (TGG-8 uur). Deze waarde geeft de maximaal toegestane concentratie respirabel kristallijn silica in de lucht aan op de werkplek. Bij veel werkzaamheden kan deze waarde gemakkelijk worden overschreden. Jongeren onder de 18 jaar mogen geen werkzaamheden uitvoeren waarbij kwartsstof kan vrijkomen.
Maatregelen: wat werkt écht?
De maatregelen uit de Arbocatalogus zijn praktisch toepasbaar:
Voorkom of beperk blootstelling
Zorg dat kwartsstof zo min mogelijk in de lucht komt, bijvoorbeeld door stofafzuiging op machines toe te passen of het stof neer te slaan met water dat vervolgens wordt afgezogen.
Gebruik adembescherming
Is voorkomen niet (voldoende) mogelijk? Wordt er nat gewerkt? Dan mag een wegwerpmasker met P2-filter worden gebruikt, als laatste stap van de AH-strategie. In alle overige situaties is een P3-filter stofmasker met uitblaasventiel verplicht.
Wissel werkzaamheden af
Wissel taken die kwartsstof veroorzaken zoveel mogelijk af, zowel qua werkzaamheden als met andere collega’s.
Wat zegt de wetenschap? Nieuwe inzichten vertalen naar de praktijk
Recente onderzoeken tonen aan dat het risico op silicose en longkanker bij langdurige, lage blootstelling groter is dan tot voor kort werd aangenomen. Volgens de Gezondheidsraad (2024) bestaat er geen veilige drempelwaarde waaronder geen gezondheidsrisico optreedt. Daarom adviseren deskundigen werkgevers om, naast technische maatregelen, altijd periodiek gezondheidsonderzoek (PMO) aan te bieden aan medewerkers die regelmatig aan kwartsstof worden blootgesteld.
Ga veilig aan de slag met onze hulp!
Het werken met kwartsstof brengt meer risico’s met zich mee dan hier beschreven. In de Arbocatalogus Kwartsstof vind je meer informatie over de risico’s en maatregelen die je kunt treffen voor een veilige werkplek. In de factsheets voor werknemers en werkgevers vind je praktische tips over veilig werken met kwartstof. Of ga rechtstreeks naar de toolboxen of bekijk de toolboxfilm.
Bekijk de arbocatalogus kwartsstof