VIB of WIK? Wat heb je nodig om veilig te werken met gevaarlijke stoffen?
Veel organisaties hebben Veiligheidsinformatiebladen (VIB’s) of mini-VIB’s beschikbaar voor de gevaarlijke stoffen waarmee zij werken. Dat is een belangrijke eerste stap, maar daarmee voldoe je nog niet aan de verplichtingen uit het Arbobesluit.
Wat is het verschil?
Een Veiligheidsinformatieblad (VIB) beschrijft de eigenschappen en gevaren van een product. Je vindt hierin informatie over gezondheidsrisico’s, algemene veiligheidsmaatregelen en wat je moet doen bij incidenten.
Een Werkplekinstructiekaart (WIK) gaat een stap verder. Deze vertaalt de informatie uit het VIB naar de praktijk. Op basis van een risicobeoordeling beschrijft een WIK hoe een specifieke werkzaamheid met een product veilig en gezond kan worden uitgevoerd. De risicobeoordeling kan gedaan worden met een schattingsmodel of door metingen, maar moet altijd door een deskundige arboprofessional getoetst worden [Arbobesluit 4.2].
Waarom is een VIB alleen niet genoeg?
In een VIB worden vaak algemene beheersmaatregelen genoemd. Die zijn niet afgestemd op jouw specifieke situatie. Daardoor kunnen adviezen uit een VIB afwijken van wat in de praktijk nodig blijkt. Zo kan een VIB aangeven dat adembescherming nodig is, terwijl uit een werkplekspecifieke risicobeoordeling blijkt dat dit bij een bepaalde toepassing niet noodzakelijk is. Andersom kan een beoordeling ook uitwijzen dat aanvullende maatregelen nodig zijn.
Daarom moet voor iedere combinatie van een gevaarlijke stof en de werkzaamheden die ermee worden uitgevoerd een risicobeoordeling plaatsvinden en getoetst worden door een deskundige arboprofessional. Een WIK bevat deze risicobeoordeling en vertaalt deze direct naar praktische instructies voor de werkvloer. Daardoor is een WIK niet alleen een hulpmiddel voor compliance, maar ook een effectief middel om medewerkers voor te lichten en veilig te laten werken.
Kortom:
- Het VIB zegt: dit product kan schadelijk zijn voor de gezondheid.
- De WIK zegt: als je dit product gebruikt voor deze werkzaamheden, dan zijn dit de maatregelen die je moet nemen om veilig te werken.
Beide zijn belangrijk, maar voor veilig werken én het voldoen aan de wettelijke verplichtingen is een WIK onmisbaar.
Wat vraagt de wet?
Volgens de Arbeidsinspectie bestaat het beheersen van risico’s van gevaarlijke stoffen uit vier stappen:
- Inventariseren
Breng in kaart welke gevaarlijke stoffen aanwezig zijn en wat de gevaren daarvan zijn. Het VIB vormt hiervoor een belangrijke informatiebron.
- Beoordelen
Beoordeel de blootstelling tijdens de werkzaamheden. De centrale vraag is: kunnen medewerkers deze werkzaamheden veilig en gezond uitvoeren?
- Maatregelen nemen
Wanneer risico’s aanwezig zijn, moeten passende maatregelen worden genomen. Daarbij geldt de arbeidshygiënische strategie: eerst kijken naar bronmaatregelen (zoals het vervangen van het product door een minder schadelijk product), daarna technische en organisatorische maatregelen, en pas als laatste naar persoonlijke beschermingsmiddelen [Arbobesluit 4.4.]
- Borgen en voorlichten
Werknemers moeten weten welke risico’s zij lopen én hoe zij veilig kunnen werken. Goede voorlichting en duidelijke instructies zijn daarbij essentieel [Arbowet artikel 8]. Door middel van een WIK kun je duidelijke instructies geven.
Hoe helpt Schadelijke Stoffen Assistent?
Met de Schadelijke Stoffen Assistent (SSA) kun je eenvoudig inventariseren welke gevaarlijke producten binnen jouw organisatie worden gebruikt. SSA gebruikt hiervoor de informatie uit de veiligheidsinformatiebladen en brengt de gevaareigenschappen van producten overzichtelijk in kaart.
Binnenkort worden in SSA ook Werkplekinstructiekaarten (WIK’s) beschikbaar gesteld. Daarmee krijg je niet alleen inzicht in de gevaren van een product, maar ook in de maatregelen die nodig zijn om specifieke werkzaamheden veilig uit te voeren. Voor iedere WIK is een beoordeling uitgevoerd, zodat je medewerkers gericht kunt instrueren en ondersteunen bij veilig werken met gevaarlijke stoffen.
De WIK’s komen tot stand met input van installatiebedrijven over de werkzaamheden en werkplekken waar met gevaarlijke producten gewerkt wordt. Zo is de SSA een tool vóór en dóór de installatiesector.