Veilig werken met gevaarlijke stoffen

Wat valt onder gevaarlijke stoffen?

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen of mengsels die schadelijk kunnen zijn voor veiligheid, gezondheid of het milieu. Ze kunnen bijvoorbeeld brandbaar, giftig, corrosief of kankerverwekkend zijn en komen voor in producten zoals oplosmiddelen, lijmen, verf, lasrook, asbest, kwartsstof en formaldehyde. In de installatietechniek wordt hier regelmatig mee gewerkt, soms zonder dat dit direct wordt herkend. Sommige gevaarlijke stoffen zijn aanwezig in producten die voorzien zijn van een etiket met product- en veiligheidsinformatie. Andere stoffen, zoals asbest, lasrook en kwartsstof, kunnen juist vrijkomen tijdens werkzaamheden of ontstaan tijdens processen.

Hoe kan je gevaarlijke stoffen herkennen?

Gevaarlijke stoffen herken je vaak aan de signaleringsetiketten op verpakkingen, waarop veiligheidsinstructies, gevarenpictogrammen en productinformatie staan. Toch zijn niet alle gevaarlijke stoffen zichtbaar of verpakt. Zo is kwartsstof nauwelijks met het blote oog te zien en komt het vrij bij werkzaamheden zoals zagen, boren of slijpen in beton, baksteen of natuursteen. Asbest is ook niet direct herkenbaar, omdat het verwerkt kan zitten in oudere bouwmaterialen. Alleen gecertificeerde specialisten kunnen vaststellen of er sprake is van asbest.

Gevarensymbolen

Gevarensymbolen zijn pictogrammen op de verpakking die in één oogopslag laten zien wat voor soort gevaar een stof met zich meebrengt. Denk aan een vlam voor brandbare stoffen, een doodshoofd voor giftige stoffen of een uitroepteken voor irriterende stoffen. Deze symbolen vallen onder de Europese CLP-verordening en helpen om risico’s snel te herkennen tijdens het werk.

CLP staat voor Classification, Labelling and Packaging. Deze Europese verordening verplicht producenten om gevaarlijke stoffen te voorzien van uniforme etiketten, inclusief gevarensymbolen, H- en P-zinnen, en contactinformatie. Op basis van deze informatie weet je hoe je veilig met de stof moet omgaan.

Voor gevaarlijke stoffen moet op de werkplek altijd een Veiligheidsinformatieblad (VIB) beschikbaar zijn. Hierin staat belangrijke informatie over de risico’s van de stof, veilige werkwijzen, beschermingsmaatregelen en wat te doen bij incidenten. Een Werkplekinstructiekaart (WIK) kan aanvullend worden gebruikt om medewerkers praktisch te informeren over veilig werken met de stof.

Waarschuwingszinnen (H-zinnen en P-zinnen)

H-zinnen beschrijven de aard van het gevaar van een stof, zoals “Kan schade aan organen veroorzaken”. P-zinnen geven aan hoe je veilig met de stof omgaat, bijvoorbeeld “Draag beschermende handschoenen”. Samen vormen deze zinnen een belangrijk onderdeel van het etiket en helpen ze om risico’s te begrijpen en veilig te werken. 

Risico’s van werken met gevaarlijke stoffen

Werken met gevaarlijke stoffen kan risico’s met zich meebrengen, zoals: 

• Gezondheidsschade
• Brandgevaar
• Explosiegevaar.

Gezondheidsklachten kunnen direct ontstaan na contact met een stof, maar ook pas na langdurige blootstelling. In sommige gevallen merk je pas na jaren de gevolgen, bijvoorbeeld bij het werken met oplosmiddelen in lijmen. Dit maakt het belangrijk om niet alleen acute risico’s, maar ook langetermijneffecten serieus te nemen. 

Hoe werk je veilig met gevaarlijke stoffen?

Om veilig te werken met gevaarlijke stoffen wordt vaak het STOP-principe gebruikt. Dit model helpt om risico’s stap voor stap te beperken en werknemers te beschermen tegen blootstelling.

STOP staat voor: 

• S = Substitutie: vervang gevaarlijke stoffen door een veiliger alternatief
• T = Technische maatregelen: gebruik bijvoorbeeld gesloten systemen of afzuiging om blootstelling te verminderen
• O = Organisatorische maatregelen: zorg voor een schone werkplek, sluit verpakkingen goed af en werk volgens duidelijke afspraken
• P = Persoonlijke beschermingsmiddelen: gebruik bijvoorbeeld handschoenen of ademhalingsbescherming wanneer andere maatregelen niet voldoende zijn

Dit zeggen de Arbowet en het Arbobesluit over werken met gevaarlijke stoffen

Om veilig te kunnen werken met gevaarlijke stoffen gelden er regels vanuit de Arbowet en het Arbobesluit. De Arbowet beschrijft de algemene verplichtingen van werkgevers en werknemers, terwijl het Arbobesluit deze verder uitwerkt in concrete regels.

Lees in de Arbocatalogus gevaarlijke stoffen meer over de wet- en regelgeving rondom gevaarlijke stoffen. 

Wat te doen bij calamiteiten met gevaarlijke stoffen

Schakel direct een BHV’er in en waarschuw indien nodig een arts. Toon altijd de verpakking of het veiligheidsinformatieblad